In het kort
In Frankrijk zijn de vermeldingen waarmee een kunstwerk of verzamelobject wordt beschreven, geregeld bij decreet nr. 81-255 van 3 maart 1981, het zogeheten ‘décret Marcus’. Elke formulering verbindt de verkoper aan een andere mate van zekerheid: de naam van de kunstenaar alleen garandeert dat hij de maker is; ‘toegeschreven aan’ duidt op ernstige aanwijzingen; ‘atelier van’, ‘school van’ of ‘in de smaak van’ garanderen niet de hand van de meester.
Wat elke vermelding garandeert
| Vermelding | Wat het betekent |
|---|---|
| Alleen de naam van de kunstenaar, of ‘door’, ‘van’ | De kunstenaar is de maker van het werk, tenzij uitdrukkelijk voorbehoud wordt gemaakt. |
| ‘Toegeschreven aan’ | Het werk is vervaardigd tijdens de productieperiode van de kunstenaar, en ernstige aanwijzingen wijzen hem aan als de waarschijnlijke maker. |
| ‘Atelier van’ | Het werk is uitgevoerd in het atelier van de meester of onder diens leiding. |
| ‘School van’ | De maker is een leerling van de meester of onderging diens invloed, binnen een beperkte periode na zijn dood. |
| ‘In de smaak van’, ‘stijl’, ‘op de wijze van’ | Geen enkele garantie over de maker of de periode. |
| ‘Naar’ | Interpretatie of kopie van een bekend werk: geen garantie over de maker of de datering. |
Het document waarop u recht hebt
Het decreet bepaalt dat de professionele verkoper op verzoek van de koper een document verstrekt waarin aard, samenstelling, herkomst en ouderdom van het object worden vermeld. Bij AnticPlace wordt dit certificaat standaard met elk object meegeleverd.
Voor meubelen en kunstvoorwerpen
Dezelfde principes gelden: ‘periode Louis XVI’ is een garantie voor de vervaardigingsdatum, ‘in Louis XVI-stijl’ niet. Een nauwkeurige en eerlijke beschrijving beschermt zowel de koper als de verkoper.
De verwijzing naar een periode
Het decreet betreft niet alleen namen van kunstenaars. Wanneer een object wordt aangeduid met zijn aard, direct gevolgd door een historische periode, een eeuw of een tijdvak, bijvoorbeeld ‘Louis XV-commode uit de periode’ of ‘fauteuil, 18e eeuw’, heeft de koper de garantie dat het object daadwerkelijk in die periode is vervaardigd. Zijn bepaalde onderdelen van latere datum, dan moet de koper daarover worden ingelicht. Het hele verschil tussen ‘uit de periode’ en ‘in de stijl van’ berust op dit principe, nader toegelicht in onze gids periode of stijl.
Signatuur, stempel en zegel
Vermelden dat een werk gesigneerd is of de stempel van een kunstenaar draagt, is niet vrijblijvend: tenzij uitdrukkelijk voorbehoud wordt gemaakt ten aanzien van de echtheid, geldt deze vermelding volgens het decreet als garantie dat de genoemde kunstenaar daadwerkelijk de maker is. Daarom voegen zorgvuldige catalogi een voorbehoud toe wanneer een signatuur hun twijfelachtig of later aangebracht lijkt. Bij een meubel is een stempel dus een stevige toezegging van de verkoper, die u zorgvuldig dient te controleren.
Kopieën en reproducties
Het decreet schrijft voor dat elk facsimile, elke naafgietsel, kopie of andere reproductie van een kunstwerk of verzamelobject als zodanig wordt aangeduid. De formuleringen ‘in de smaak van’, ‘stijl’, ‘manier van’, ‘genre van’, ‘trant van’ of ‘naar’ bieden daarentegen geen enkele bijzondere garantie over de identiteit van de kunstenaar, de datering van het werk of de school. ‘Naar’ duidt doorgaans op de interpretatie van een bekend werk, bijvoorbeeld een gravure of een geschilderde kopie.
Omgekeerd verwijst ‘school van’ gevolgd door een plaats, zoals ‘school van Fontainebleau’, naar een gedateerde kunststroming en verbindt de verkoper zich ertoe dat het werk tot die stroming behoort.
Een beschrijving lezen in de praktijk
- Let op de exacte formulering: elk woord weegt anders, en het ontbreken van een woord kan bewust zijn.
- Vergelijk beschrijving, certificaat en factuur: de vermelding moet op alle drie de documenten identiek zijn.
- Vraag door over voorbehouden: ‘restauraties’, ‘latere onderdelen’ of ‘apocriefe signatuur’ moeten worden toegelicht.
- Vraag naar de gronden voor de toeschrijving: vergelijkingen, documenten, deskundigenadvies, herkomst.
Veelgestelde vragen
Wat te doen als een toeschrijving onjuist blijkt?
Is ‘toegeschreven aan’ een garantie?
Garandeert een signatuur op een schilderij wie de maker is?
Mag een gerestaureerd object als ‘uit de periode’ worden verkocht?
Bronnen: Guillaume Janneau, Les Styles du meuble français, PUF, reeks ‘Que sais-je?’ · Musée des Arts décoratifs, Parijs — vaste collecties. De informatie over regelgeving is indicatief: raadpleeg de geldende wetteksten.