In het kort
De Restauration-stijl (1815 tot 1830) verzacht het Empire: afgeronde, lichtere vormen, lichte houtsoorten (esdoorn, citroenhout, essenhout, iepenhout) verlevendigd met marqueterie van donkere houtsoorten, en minder bronzen beslag. De stijl beslaat de regeringen van Louis XVIII en Charles X; soms onderscheidt men daarbinnen een aparte ‘Charles X’-stijl.
- Periode
- 1815 – 1830
- Lijnvoering
- Verzacht, afgerond
- Ornamentiek
- Rozetten, ingelegde palmetten
- Houtsoorten
- Esdoorn, citroenhout, essenhout
Context
De terugkeer van de Bourbons gaat niet gepaard met een terugkeer naar de stijlen van het Ancien Régime: de vormen van het Empire blijven bestaan, maar worden zachter. De schaarste aan mahonie sinds het Continentaal Stelsel en de smaak van het moment bevorderen het gebruik van lichte, inheemse houtsoorten. Aan het einde van de periode lanceert de hertogin van Berry de mode van de gotisch geïnspireerde ‘style cathédrale’.
Chronologie
- 1814–1815Restauratie van de Bourbons: Louis XVIII.
- 1824Troonsbestijging van Charles X.
- rond 1825Mode van de ‘style cathédrale’.
- 1830Julirevolutie: Louis-Philippe.
De Restauration-stijl herkennen
- Lichte houtsoorten — vogeloogesdoorn, citroenhout, essenhout, iepenhout, amboinawortelhout.
- Inlegwerk van donkere houtsoorten — amarant, palissander: biezen, rozetten, palmetten.
- Afgeronde vormen — krullen, armleuningen met voluten.
- Minder bronzen beslag — vervangen door marqueterie.
- Zitmeubels — met krul- of gondelrug, gebogen poten of sabelpoten.
- Decor ‘à la cathédrale’ — gotische rozetten en arcaden, rond 1825–1830.
Kenmerkende meubels: psyché, damesbureau, guéridon, méridienne, chiffonnière, commode met halfzuilen, bootbed.
De Restauration-stijl en verwante stijlen
| Kenmerk | Empire | Restauration | Napoléon III |
|---|---|---|---|
| Periode | 1804 – 1815 | 1815 – 1830 | 1852 – 1870 |
| Lijnvoering | Massief, kubisch | Verzacht, afgerond | Eclectisch |
| Poten | Leeuwenklauwen, tolpoten | Jarretpoten, consolepoten | Alle stijlen, wieltjes |
| Ornamentiek | Zwanen, victoria’s, palmetten | Rozetten, ingelegde palmetten | Messing, parelmoer, capitonnage |
| Houtsoorten | Gevlamd mahonie, wortelhout | Esdoorn, citroenhout, essenhout | Zwart gebeitst perenhout, palissander |
De Restauration onderscheidt zich van het Empire door de lichte houtsoorten en de afgeronde vormen, en van het daaropvolgende Louis-Philippe door de kwaliteit van het fineer: het Louis-Philippe keert terug naar donkere houtsoorten (mahonie, palissander) en een meer industriële productie.
De grote namen
- Pierre-Antoine Bellangé (1757 – 1827), ebenist van de Garde-Meuble de la Couronne.
- Jacob-Desmalter (1770 – 1841), ook onder de Restauration nog actief.
- Jean-Jacques Werner (1791 – 1849), ebenist van de lichte houtsoorten.
Restauration-zitmeubelen
De zitmeubelen behouden de van het Empire geërfde structuur, maar maken die soepeler. De rugleuning is vaak krulvormig achterovergebogen, soms opengewerkt met een band of een regel met gesneden palmetten en ranken; de armleuningen eindigen in een voluut of krul, de voorpoten zijn gebogen of consolevormig, de achterpoten sabelvormig. Stoelen krijgen vaak inlegwerk van donker hout op de rugregel, dat herinnert aan het decor van ebenistenmeubels.
De méridienne, met twee ongelijke zijwangen verbonden door een aflopende rugleuning, wordt een van de iconische salonmeubels. Om deze silhouetten te vergelijken met hun voorgangers, zie de Empire-stijl.
Het werken met lichte houtsoorten
Inheemse houtsoorten als esdoorn, es en iep worden als fineer gebruikt, gekozen om hun tekening: gevlamde of gemoerde esdoorn, wortelhout van es of iep met wervelende motieven. Ze worden gecombineerd met lichte importhoutsoorten als citroenhout of amboina. Het decor ontstaat door inlegwerk: biezen, ranken, palmetten en rozetten in amarant of palissander worden uitgesneden en in het lichte fineer ingelegd, met een zorgvuldig berekend contrast.
Deze lichte oppervlakken worden beschermd door een dunne vernis, met de tampon aangebracht. Ze zijn gevoelig voor licht, waardoor ze verbleken, en voor stoten, waardoor biezen of stukjes fineer loslaten.
De troubadourstijl en het kathedraalmotief
Aan het einde van de periode inspireren de romantiek en de herontdekking van de middeleeuwen de troubadourstijl: gotische arcaturen, rozetten, pinakels en vierpassen verschijnen op stoelruggen, pendules, flacons en boekbanden. De ‘cathédrale’-banden, waarvan boekbinder Joseph Thouvenin een van de meesters was, zijn hiervan een goed voorbeeld. Dit decor blijft aangebracht op klassieke vormen: het gaat nog niet om de archeologische neogotiek die zich onder de Julimonarchie en het Second Empire zal ontwikkelen.
Opalines, pendules en porselein
De toegepaste kunsten volgen de beweging naar zachtheid en kleur. De kristalfabrieken produceren melkachtige of gekleurde opalines (turkooisblauw, roze, ‘duivenborst’), vaak gemonteerd in verguld brons. Pendules nemen de vorm aan van een portiek of een zuil, met sentimentele of troubadour-onderwerpen. Parijs porselein, met gekleurde fonds en rijke vergulding, is alomtegenwoordig in burgerlijke interieurs.
Een Restauration-stuk beoordelen
- De kleur: zeer egaal licht hout kan zijn afgeloogd of gebleekt; een oud patina vertoont nuances, donkerder in de holtes.
- Het inlegwerk: controleer of het compleet is; ontbrekende biezen worden vaak vervangen door gebeitst hout.
- Kopieën: de ‘Charles X’-stijl werd eind 19e en in de 20e eeuw opnieuw opgepakt, met zeer dun gezaagd fineer en industrieel vervaardigde karkassen. Het onderscheid wordt uitgewerkt in ons artikel periode of stijl.
Veelgestelde vragen
Waarom lichte houtsoorten onder de Restauration?
Wat is het verschil tussen Restauration en Charles X?
Wat is opaline?
Hoe onderhoudt u een meubel van licht hout?
Bronnen: Guillaume Janneau, Les Styles du meuble français, PUF, reeks ‘Que sais-je?’ · Musée des Arts décoratifs, Parijs — vaste collectie · Musée du Louvre, afdeling Objets d'art · Mobilier national.
