In het kort: Jean-Pierre Latz (ca. 1691–1754), afkomstig uit het Rijnland, is een van de meest vindingrijke ebenisten van de Louis XV-stijl. Als bevoorrecht ebenist van de koning blinkt hij uit in bloemenmarqueterie en in kasten van regulateurs en cartelklokken, waarvan hij ook het bronzen beslag vervaardigt.
Biografie
Latz vestigt zich in het begin van de 18e eeuw in Parijs en verkrijgt in 1741 een brevet als ébéniste privilégié du roi, dat hem vrijstelt van de gildevoorschriften. Hij werkt voor een internationale clientèle, met name Duitse hoven.
Net als Cressent giet en ciseleert hij zijn bronzen beslag zelf, wat hem in conflict brengt met het gilde van de bronsgieters. Zijn staande regulateurs behoren tot de meesterwerken van de luxe-uurwerkkunst uit de 18e eeuw.
Een stuk herkennen
- Stempel ‘I.P.LATZ’ op een deel van de stukken.
- Uiterst verfijnde marqueterie van bloemen en rankwerk.
- Kasten van regulateurs en cartelklokken met krachtig bronzen beslag.
- Bronzen beslag vervaardigd in zijn eigen atelier.
Een buitenlandse ambachtsman in Parijs
Zoals veel ebenisten uit het Rijnland vestigt Latz zich in de faubourg Saint-Antoine, waar de koninklijke abdij vrijstellingen bood aan ambachtslieden die niet tot meester waren aangenomen. In de jaren 1730 verkrijgt hij naturalisatiebrieven en in 1741 een brevet als ébéniste privilégié du roi. Deze titel, te onderscheiden van die van vaste ebenist van het meubilair van de Kroon, plaatst hem onder koninklijke bescherming en onttrekt hem aan het toezicht van het gilde van de menuisiers-ébénistes.
Zijn clientèle is zeer breed: de Parijse aristocratie, handelaren en diverse Europese hoven, met name Duitse en Italiaanse, waarheen hij meubels en pendules verzendt.
Uurwerken en bronzen
Latz is een van de grote specialisten in klokkasten: staande regulateurs, wandcartels en pendules op sokkel. Hij ontwerpt kasten met een gewelfd silhouet, bedekt met marqueterie en rijk rocaillebeslag in brons, waarin uurwerken van Parijse meester-klokkenmakers zijn gevat. Hij laat de bronzen in zijn eigen werkplaats gieten en ciseleren, met voorbijgaan aan het monopolie van de bronsgieters, die hem vervolgen en bronzen in zijn werkplaats in beslag laten nemen.
Zijn meubels – commodes, bureaux plats, secretaires en hoekkasten – onderscheiden zich door zeer fijne bloemenmarqueterie in kopshout en door omhullend bronzen beslag, verwant aan het vormenidioom van Cressent, maar levendiger.
Het stempel I.P.LATZ
Als bevoorrecht ambachtsman was Latz niet verplicht te stempelen. Toch dragen sommige van zijn stukken het stempel ‘I.P.LATZ’, waarbij de I volgens het typografische gebruik van die tijd voor een J staat. U hoeft het dus niet systematisch aan te treffen, evenmin als het gildekeurmerk JME, dat uitsluitend diende voor de controle van meubels van gildemeesters. Omgekeerd bewijst het ontbreken van een stempel niets: veel werken worden aan Latz toegeschreven op basis van vergelijking met gesigneerde of gedocumenteerde stukken. De archieven, met name de boedelinventaris die na zijn overlijden in 1754 werd opgemaakt en de stukken uit de processen met de bronsgieters, blijven de belangrijkste bronnen voor historici.
Tips voor onderzoek
- Maak bij een regulateur- of cartelkast onderscheid tussen de maker van de kast en die van het uurwerk, gesigneerd op de wijzerplaat of de platine: de signatuur van de klokkenmaker zegt niets over de toeschrijving van het kastwerk.
- Controleer of het uurwerk origineel is en bij de kast past.
- Bestudeer de marqueterie: bloemen in kopshout, fijne gravering, vaak verbleekte tinten.
- Vergelijk de bronzen met gedocumenteerde modellen, want ze zijn in de 19e eeuw op grote schaal nagegoten.
Onze gids voor het authenticeren van een meubel vult deze punten aan.
Waar zijn werk te zien is
J. Paul Getty Museum (Los Angeles), grote Europese collecties meubelen en uurwerken.
Veelgestelde vragen
Waarom wordt Latz vaak met Cressent vergeleken?
Wat betekent ‘ébéniste privilégié du roi’?
Kan een aan Latz toegeschreven regulateur een uurwerk van een andere klokkenmaker hebben?
Bronnen: Guillaume Janneau, Les Styles du meuble français, PUF, reeks “Que sais-je?” · Musée des Arts décoratifs, Parijs — vaste collecties · collecties van de genoemde musea.