Lancering: antiquairs plaatsen hun eerste stukken · Bent u antiquair?

Antiquair? Gratis aanmelden →
Word handelaar
EUR €
  • Antiquairs bepalen hun prijzen in euro. Bedragen in ponden en dollars zijn indicatief, berekend tegen de koers van de Europese Centrale Bank en wekelijks bijgewerkt.
AnticPlace Antiquairs & uitzonderlijke stukken
NL

Ebenisten & ambachtslieden · 1685 – 1768

Charles Cressent

Ebenist van de regent · Régence, Louis XV

Driearmige wandappliques van verguld brons, ca. 1745–1749, door Charles Cressent
Charles Cressent: driearmige wandappliques van verguld brons, ca. 1745–1749. Foto: The Metropolitan Museum of Art, publiek domein · merk: zelden gestempeld

In het kort: Charles Cressent (1685–1768) is de grote meester van de Régence-meubelkunst. Opgeleid als beeldhouwer en ebenist van de hertog van Orléans, maakt hij commodes en bureaus met uitzonderlijk bronzen beslag (espagnolettes, draken, apen), dat hij zelf giet en ciseleert, met voorbijgaan aan de gilderegels.

Biografie

Cressent, zoon van een beeldhouwer uit Amiens, vestigt zich in Parijs en wordt de vaste ebenist van de regent, Philippe d'Orléans, en later van diens zoon. Zijn opleiding als beeldhouwer verklaart de kwaliteit van zijn bronzen beslag, dat hij in zijn eigen atelier vervaardigt.

Deze werkwijze levert hem verscheidene processen op, aangespannen door het gilde van bronsgieters en -ciseleurs. Om zijn atelier te financieren, organiseert hij veilingen van zijn eigen collectie; de catalogi, die hij zelf opstelt, vormen een waardevolle bron.

Een stuk herkennen

  • Sculpturaal verguld bronzen beslag: espagnolettes, draken, apen, vrouwenkopjes.
  • Fineer van koningshout en amarant, in frisage gelegd.
  • Gebombeerde commodes met twee of drie rijen laden.
  • Stempel zeldzaam: toeschrijvingen berusten op het bronzen beslag en op veilingcatalogi.

Van beeldhouwer tot ebenist

Opgeleid door zijn vader en vervolgens als meester-beeldhouwer toegelaten tot de Académie de Saint-Luc, komt Cressent via zijn huwelijk in het ebenistenvak terecht: in 1719 trouwt hij met de weduwe van Joseph Poitou, ebenist van de regent, en neemt hij diens werkplaats en clientèle over. Hij blijft zich altijd beeldhouwer noemen, en die dubbele vaardigheid is de sleutel tot zijn kunst: bij hem is het brons geen accessoire op het meubel, maar bepaalt het juist het silhouet.

Hij werkt voor het huis Orléans, maar ook voor vermogende financiers, Parijse liefhebbers en buitenlandse vorsten. Zo belandden verschillende van zijn meubels al vroeg in vorstelijke residenties buiten Frankrijk, zoals de collecties van de Residenz in München getuigen.

Een herkenbare stijl

  • Commodes ‘en tombeau’ en later gebogen modellen met twee rijen laden, waarbij het bronzen beslag vaak doorloopt van de ene lade naar de andere, ongeacht de scheiding ertussen.
  • Bureaux plats met hoeken versierd met vrouwenbustes, de beroemde ‘espagnolettes’, een motief ontleend aan Watteau en Gillot.
  • Medaillekabinetten, cartels en regulateurkasten, waarvoor hij vergulde bronzen van grote inventiviteit ontwerpt.
  • Fineer van violethout en amarant, in visgraat- of vlinderpatroon gelegd, dat het metaal alle ruimte laat.

Zijn repertoire reikt van de laatste symmetrische vormen van de Régence tot de uitgesproken rondingen van de rocaille, wat hem tot een bevoorrechte getuige van die overgang maakt.

Processen en veilingcatalogi

De regelgeving verbood een ebenist om bronzen te gieten, te ciseleren en te vergulden; dat werk was voorbehouden aan bronsgieters en vergulders. Cressent wordt herhaaldelijk door deze gilden vervolgd en zijn bronzen worden soms in beslag genomen. Om zijn financiële moeilijkheden het hoofd te bieden, brengt hij meermaals zijn voorraad en verzamelingen ter veiling en stelt hij zelf de catalogi op. Dankzij deze teksten, waarin hij zijn ontwerpen nauwkeurig beschrijft, kunnen ongesigneerde meubelen vandaag worden geïdentificeerd.

Toeschrijving en voorzichtigheid

Cressent stempelde zijn meubelen zelden, en zijn bronsmodellen werden door andere ateliers overgenomen, zowel in de 18e eeuw als in de 19e eeuw, toen de grote Parijse ateliers zijn commodes en bureaus reproduceerden. Een stuk ‘in de smaak van Cressent’ is dus geen werk van Cressent. Bij de beoordeling let men op de samenhang tussen corpus, fineer en bronzen, op de kwaliteit van ciselering en vergulding, en vooral op de herkomst. Zie ook onze pagina over gestempelde commodes.

Waar zijn werk te zien is

Louvre, Wallace Collection (Londen), Residenz in München, Museu Calouste Gulbenkian (Lissabon).

Veelgestelde vragen

Waar zijn meubelen van Cressent te zien?
Het Louvre, de Wallace Collection in Londen, de Residenz in München en het Museu Calouste Gulbenkian in Lissabon bezitten opmerkelijke ensembles. Deze referentiestukken zijn waardevol voor de liefhebber: ze tonen de kwaliteit van ciselering en de kracht van de bronzen die men van een authentiek meubel van de meester mag verwachten.
Wat betekent ‘espagnolette’ bij Cressent?
Het woord duidt op een buste van een jonge vrouw met een plooikraag, in verguld brons aangebracht op de hoeken van bureaus en commodes. Dit motief, geïnspireerd op het theater en op de schilderkunst van Watteau en Gillot, is het bekendste kenmerk van Cressent geworden, ook al werd het na hem op grote schaal overgenomen.
Waarom signeerde Cressent zijn meubelen bijna nooit?
Het grootste deel van zijn loopbaan speelt zich af voordat de stempel verplicht werd, en daarna maakten zijn vorstelijke clientèle en de faam van zijn ontwerpen een merk weinig zinvol. De identificatie berust daarom op zijn eigen veilingcatalogi, oude inventarissen en de studie van de bronzen.

Bronnen: Guillaume Janneau, Les Styles du meuble français, PUF, reeks “Que sais-je?” · Musée des Arts décoratifs, Parijs — vaste collecties · collecties van de genoemde musea.

Alle ebenisten