In het kort: Jean-Henri Riesener (1734–1806) is de ebenist bij uitstek van de Louis XVI-stijl. Als leerling van Jean-François Oeben voltooide hij in 1769 het beroemde cilinderbureau van Lodewijk XV en werd hij in 1774 hofebenist van de Kroon, die de mooiste meubels voor Marie-Antoinette leverde.
Biografie
Riesener, geboren in Westfalen, trad in dienst van het atelier van Oeben in het Arsenal. Na de dood van zijn leermeester in 1763 leidde hij het atelier voor de weduwe, met wie hij in 1767 trouwde; in 1768 werd hij meester.
In 1769 leverde hij het bureau van de koning af, waaraan Oeben was begonnen. In 1774 benoemd tot ébéniste ordinaire du mobilier de la Couronne, belevert hij tien jaar lang Versailles, Marly en Fontainebleau. De Revolutie maakte een einde aan een activiteit die al sinds 1784 was teruggelopen, toen het Garde-Meuble zich tot andere leveranciers wendde.
Een stuk herkennen
- Stempel ‘J.H.RIESENER’.
- Marqueterie met traliewerk, ruiten en bloemen van opmerkelijke precisie.
- Vergulde bronzen beslag van uitzonderlijke verfijning.
- Commodes met risaliet, cilinderbureaus, secretaires.
Van het Arsenal naar het Garde-Meuble
Riesener werkte zijn hele loopbaan in het atelier dat hij van Jean-François Oeben had overgenomen, gevestigd in het Arsenal, wat hem meteen in het hart van de koninklijke opdrachten plaatste. Hij werkte er samen met andere gezellen van Duitse afkomst, onder wie Jean-François Leleu, die eveneens hoopte de meester op te volgen en zijn blijvende rivaal zou worden.
Het cilinderbureau van Lodewijk XV, rond 1760 bij Oeben besteld en door Riesener voltooid, draagt in marqueterie zijn signatuur en de vermelding van het Arsenal. Het wordt bewaard in Versailles en geldt nog altijd als een van de beroemdste meubels van de 18e eeuw. Het vat de technische ambitie van het atelier samen: het cilindermechanisme, figuratieve marqueterie en vergulde bronzen beslag van edelsmeedkwaliteit.
Nadat hij in 1774 ébéniste ordinaire du mobilier de la Couronne was geworden, leverde Riesener het Garde-Meuble commodes, secretaires, tafels en hoekkasten voor de vertrekken van de koning, de koningin en de koninklijke familie. Zijn hoge prijzen gingen de administratie echter tegenstaan: vanaf 1784 wendde het Garde-Meuble zich vooral tot Guillaume Beneman, al bleef Marie-Antoinette een beroep op hem doen voor haar privévertrekken.
Een stijl in ontwikkeling
De meubels uit de jaren 1770 staan nog dicht bij de Transition-stijl: fronten met een uitspringend middendeel, grote marqueteriepanelen met trofeeën, vazen of boeketten, omlijst door ruitpatronen of traliewerk met bloemetjes. De tekening is opmerkelijk scherp, en de gekleurde houtsoorten hebben vandaag vaak hun oorspronkelijke, veel levendigere kleuren verloren.
In de jaren 1780 gaf de ebenist de voorkeur aan soberdere vlakken in zorgvuldig geselecteerd mahonie, waarbij de decoratie door het bronzen beslag wordt gedragen: bladfriezen, guirlandes, geprofileerde omlijstingen en geciseleerde sleutelschilden. Hij vervaardigde ook mechanische meubels — schrijf- en toilettafels met uitschuifbare of opklapbare bladen — die getuigen van een groot meesterschap in het passen en afstellen.
Merken en sporen van de geschiedenis
De stempel ‘J.H.RIESENER’ is met een brandijzer ingeslagen, meestal in het korpus, onder het marmeren blad of op een regel. Meubels die aan de Kroon werden geleverd, dragen soms daarnaast een geschilderd of opgeschreven inventarisnummer van het Garde-Meuble, of een ingebrand kasteelmerk. Deze aanwijzingen, getoetst aan de bewaarde inventarissen, maken het mogelijk een nauwkeurige herkomst vast te stellen.
Na de Revolutie kocht Riesener een deel van zijn eigen meubels terug op de veilingen van het koninklijk meubilair, zonder ze te kunnen doorverkopen op een markt die door de nieuwe smaak volledig was omgeslagen. Zijn zoon, Henri-François, koos voor de schilderkunst en werd portretschilder.
Kopieën en het onderzoeken van een meubel
Het aanzien van Riesener leidde in de 19e eeuw tot talrijke kopieën, vooral tijdens het Second Empire, toen keizerin Eugénie de smaak van Marie-Antoinette in ere herstelde; zelfs het bureau van de koning werd meermaals nagebouwd. Deze kopieën van hoge kwaliteit zijn volwaardige kunstwerken, maar mogen niet met het origineel worden verward.
- Vergelijk de constructie (eiken, verbindingen, gereedschapssporen) met de kwaliteit van het fineer en de bronzen.
- Bekijk de achterzijde van de bronzen: ciselering, verguldsel, oorspronkelijke bevestigingen.
- Wees op uw hoede voor een losse stempel op een middelmatig meubel: valse merken bestaan.
Onze gids Een antiek meubel authenticeren beschrijft deze controles in detail.
Waar zijn werk te zien is
Château de Versailles, Musée du Louvre, Wallace Collection, Waddesdon Manor, Frick Collection (New York).
Veelgestelde vragen
Goot Riesener zijn bronzen zelf?
Wat is het verschil tussen Riesener en Oeben?
Bronnen: Guillaume Janneau, Les Styles du meuble français, PUF, reeks “Que sais-je?” · Musée des Arts décoratifs, Parijs — vaste collecties · collecties van de genoemde musea.
