In het kort: Georges Jacob (1739–1814) is de beroemdste stoelenmaker van de 18e eeuw. Als leverancier van Marie-Antoinette en de prinsen stichtte hij een dynastie die, met zijn zonen (Jacob frères, later Jacob-Desmalter), het Franse meubel van Louis XVI tot Empire domineerde.
Biografie
Jacob, zoon van Bourgondische boeren, kwam op zijn zestiende naar Parijs en werd in 1765 meester. Hij werkte voor het hof, de graaf van Artois en de hertog van Orléans, en vernieuwde het vak door massief mahonie en op de oudheid geïnspireerde vormen in zijn zitmeubels te introduceren.
In 1787 leverde hij de ‘Etruskische’ zitmeubels voor de melkerij van Rambouillet van Marie-Antoinette. Na de Revolutie richtten zijn zonen Jacob frères op (1796); later werd het atelier Jacob-Desmalter, leverancier van Napoleon.
Een stuk herkennen
- Stempel ‘G.IACOB’ (met een I in plaats van de J).
- Zitmeubels met krachtig en precies snijwerk.
- De eerste zitmeubels in massief mahonie met antiek decor.
- Louis XVI- en later Directoire-vormen: medaillonruggen, lierruggen, sabelpoten.
Opleiding en eerste klanten
Afkomstig uit Bourgondië gaat Georges Jacob in de leer in het Parijse atelier van Louis Delanois, een van de meest gerenommeerde stoelenmakers uit de regering van Louis XV. In 1765 wordt hij tot meester benoemd; hij opent een eigen werkplaats aan de rue Meslée, een adres dat de familie lang zal aanhouden en dat terugkeert op de stempels van de volgende generaties.
Tot zijn clientèle behoren al snel de koninklijke familie, de prinsen van den bloede en een deel van de Europese aristocratie. Hij levert onder meer aan de graaf van Artois, de graaf van Provence en de prins van Condé, maar ook aan buitenlandse klanten zoals de prins van Wales. Zijn zitmeubelen worden vaak gesneden en vervolgens, volgens het gebruik van die tijd, door andere ambachtslieden beschilderd of verguld.
Een pionier van de antieke smaak
Jacob speelt een beslissende rol in de overgang van de Louis XVI-stijl naar het Directoire. Hij werkt voor de schilder Jacques-Louis David, aan wie hij zitmeubelen en meubels ‘naar antiek voorbeeld’ levert, geïnspireerd op Romeinse en Etruskische modellen; deze meubels zijn op sommige schilderijen van David te zien. Zo verspreidt hij de achterovergebogen rugleuningen, sabelpoten, krulvormige armleuningen en balustervormige of taps toelopende stijlen.
Zijn techniek is onberispelijk: onderstellen van beuken- of notenhout voor de beschilderde en vergulde zitmeubelen, massief mahonie voor de modellen ‘à l'anglaise’ of naar antiek voorbeeld, en levendig snijwerk van hartjeslijsten, parelranden, acanthusbladeren en rozetten in de verbindingsblokken.
Jacob frères en Jacob-Desmalter
In 1796 draagt Georges Jacob zijn zaak over aan zijn twee zonen, Georges II en François-Honoré, die werken onder de naam Jacob frères. Na de dood van Georges II in 1803 neemt François-Honoré de naam Jacob-Desmalter aan en gaat hij een samenwerking aan met zijn vader. Het atelier wordt dan de belangrijkste leverancier van het keizerlijke meubilair, vaak naar ontwerpen van Percier en Fontaine, voor de Tuilerieën, Saint-Cloud, Fontainebleau en Compiègne.
Georges-Alphonse, zoon van François-Honoré, zet het bedrijf voort tijdens de Restauration en de Julimonarchie, voordat de onderneming halverwege de 19e eeuw wordt overgedaan aan het huis Jeanselme.
Stempels en voorzorgen
Elke periode heeft haar eigen merk: ‘G.IACOB’ voor de grondlegger, ‘JACOB FRERES RUE MESLEE’ voor de periode van de twee broers, ‘JACOB D. R. MESLEE’ voor Jacob-Desmalter. De stempel is ingeslagen onder de zitrand, meestal op de achterregel of op een zijregel.
Het is een van de meest geïmiteerde merken van het Franse meubilair. Een stempel moet passen bij het zitmeubel: hout uit de periode, houten pennen, sporen van oude bekleding, gelijkmatige slijtage. Vanaf 1791 maakte de afschaffing van de gilden de stempel facultatief; het ontbreken ervan sluit een herkomst van Jacob dus niet uit, maar een toeschrijving zonder merk vraagt om stevig bewijs. Zie ook onze rubriek antieke zitmeubels.
Waar zijn werk te zien is
Château de Versailles, Musée du Louvre, Mobilier national, Metropolitan Museum of Art.
Veelgestelde vragen
Waarom luidt de stempel ‘IACOB’ en niet ‘JACOB’?
Is een zitmeubel van Jacob altijd van mahonie?
Bronnen: Guillaume Janneau, Les Styles du meuble français, PUF, reeks “Que sais-je?” · Musée des Arts décoratifs, Parijs — vaste collecties · collecties van de genoemde musea.
