In het kort: Émile-Jacques Ruhlmann (1879–1933) is de belangrijkste figuur van de Franse art deco. Als erfgenaam van de traditie van de 18e-eeuwse ebenisterie creëerde hij meubels van ongeëvenaarde luxe in macassar-ebbenhout, amboina en ivoor, en triomfeerde hij op de Tentoonstelling van 1925 met zijn “Hôtel du collectionneur”.
Biografie
Als zoon van een schildersbedrijfseigenaar nam Ruhlmann het familiebedrijf over en toonde hij zijn eerste meubels op de Salon d'Automne van 1913. Na de oorlog richtte hij samen met Pierre Laurent de Établissements Ruhlmann et Laurent op.
Zijn paviljoen “Hôtel du collectionneur” op de Internationale Tentoonstelling van 1925 maakte hem tot de meest bewonderde decorateur van zijn tijd. Op zijn eigen wens werden zijn werkplaatsen na zijn dood in 1933 gesloten.
Een stuk herkennen
- Ingeslagen stempel “Ruhlmann”, vaak vergezeld van een werkplaatsnummer.
- Kostbare houtsoorten: macassar-ebbenhout, amboina, thuyawortelhout.
- Taps toelopende, gecanneleerde poten met sabots, soms van ivoor.
- Slanke proporties en een afwerking van absolute perfectie.
Van schildersbedrijf tot luxe
Ruhlmann was geen geschoolde ebenist: hij ontwerpt zijn meubelen en laat ze uitvoeren, eerst door externe ambachtslieden en later in zijn eigen ateliers. Na de Eerste Wereldoorlog bundelen de Établissements Ruhlmann et Laurent schilderwerk, decoratie en ebenisterie, waardoor hij complete interieurs kan ontwerpen.
Op de Exposition internationale des arts décoratifs et industriels modernes van 1925 brengt het ‘Hôtel du collectionneur’, gebouwd door architect Pierre Patout, rond zijn meubelen werk van talrijke kunstenaars en ambachtslieden samen. Daarop volgen prestigieuze opdrachten: salons van oceaanstomers, waaronder de Île-de-France, officiële werkkamers, stadspaleizen en ministeries. Ruhlmann ontwerpt ook verlichting, tapijten en stoffen, steeds met oog voor de harmonie van het geheel.
Ebenisterie in de traditie
Als bewonderaar van Riesener en de grote meesters van de 18e eeuw neemt Ruhlmann hun eisen over: zorgvuldig verbonden karkassen van eiken of mahonie, dik en uitgelezen fineer, interieurs even verzorgd als de fronten. Zijn meubelen spelen met materiaalcontrasten: macassar-ebbenhout, amboina, palissander en wortelhout, verrijkt met biezen en kleine motieven in ivoor, galuchat of lak.
Hij maakt een enorme hoeveelheid tekeningen, van schets tot werktekening op ware grootte, die het atelier nauwgezet volgt; niets wordt aan de improvisatie van de uitvoerders overgelaten, en elk model kan naargelang de opdracht in verschillende afmetingen of houtsoorten voorkomen. Tot zijn bekende modellen behoren de zogeheten ‘Éléphant’-fauteuil, de hoekkast met decor van een bloemenvaas en de ‘meuble au char’. In zijn laatste jaren kiest hij voor massievere vormen en moderne materialen, zoals verchroomd of verzilverd metaal.
Merken en latere uitgaven
De meubelen dragen doorgaans een ingeslagen stempel ‘Ruhlmann’, soms aangevuld met een ateliermerk of een nummer. Aan de hand van dat nummer kan het stuk in sommige gevallen worden gekoppeld aan de bewaard gebleven archieven en tekeningen.
Na de sluiting van de ateliers in 1933 neemt zijn neef Alfred Porteneuve bepaalde modellen over en brengt ze onder eigen naam uit. Daarnaast bestaan er ook recentere heruitgaven. Deze meubelen zijn geen vervalsingen zolang ze als zodanig worden aangeboden, maar ze mogen nooit worden verkocht als stukken die tijdens Ruhlmanns leven zijn vervaardigd.
Een toegeschreven meubel onderzoeken
- Controleer de stempel: een scherpe slag, een logische plaats en geen sporen van bewerking.
- Let op de kwaliteit van het interieur: laden, geleiders en bodems moeten onberispelijk zijn afgewerkt.
- Vergelijk het stuk met gepubliceerde modellen en ontwerptekeningen van het atelier.
- Informeer bij meubelen met ivoor naar de geldende regelgeving: de verkoop van voorwerpen die ivoor bevatten is aan regels gebonden en kan bewijsstukken vereisen.
Lees ook onze gids Een antiek meubel authenticeren en de pagina over de art-decostijl.
Waar zijn werk te zien is
Musée d'Orsay, Musée des Arts décoratifs (Parijs), Metropolitan Museum of Art, Musée des Années 30 (Boulogne-Billancourt).
Veelgestelde vragen
Waarom wordt Ruhlmann vergeleken met de grote koninklijke ebenisten?
Zijn alle meubelen van Ruhlmann van ebbenhout en ivoor?
Bronnen: Guillaume Janneau, Les Styles du meuble français, PUF, reeks “Que sais-je?” · Musée des Arts décoratifs, Parijs — vaste collecties · collecties van de genoemde musea.