In het kort: Bernard II Van Risenburgh (ca. 1696 – ca. 1766), bekend onder zijn stempel BVRB, is een van de grootste ebenisten van de Louis XV-stijl. Hij werkte voor de Parijse marchands-merciers en vervaardigde meubels van zeldzame elegantie, belegd met lakwerk, vernis Martin of Sèvres-porselein.
Biografie
BVRB stamde uit een ebenistenfamilie van Hollandse afkomst die zich in de faubourg Saint-Antoine had gevestigd. Hij werkte vrijwel uitsluitend voor de marchands-merciers, de Parijse luxehandelaren die het hof en de aristocratie bedienden en hem lakwerk en porselein leverden.
Zijn stempel bleef lang een raadsel en werd pas halverwege de 20e eeuw ontcijferd. Zijn zoon, Bernard III, zette het atelier voort.
Een stuk herkennen
- Stempel ‘B.V.R.B.’.
- Panelen van Oost-Aziatisch lakwerk of vernis Martin, plaquettes van Sèvres-porselein.
- Florale marqueterie van grote fijnheid, vaak in kopshout.
- Verfijnd klein meubilair: schrijftafels, hoekkasten, commodes.
Een laat ontcijferde stempel
Bijna twee eeuwen lang bleven de initialen ‘B.V.R.B.’ een raadsel voor liefhebbers, die enkele van de verfijndste Louis XV-meubels bewonderden zonder de maker te kunnen thuisbrengen. Pas halverwege de 20e eeuw konden ze dankzij onderzoek in de Parijse archieven worden toegeschreven aan Bernard II Van Risenburgh, zoon van een uit de Nederlanden afkomstige ebenist die zich in de faubourg Saint-Antoine had gevestigd. Hij werd meester voordat de stempel verplicht werd, maar merkte toch een deel van zijn productie.
In dienst van de marchands-merciers
BVRB verkocht vrijwel niet rechtstreeks aan het publiek. Zijn meubels gingen via de grote Parijse marchands-merciers, zoals Thomas-Joachim Hébert, Lazare Duvaux of Simon-Philippe Poirier. Deze handelaars, ware decorateurs, leverden hem kostbare materialen en verkochten zijn werk door aan de koninklijke familie, aan Madame de Pompadour en aan de hoge adel.
- Japans of Chinees lakwerk, versneden uit ingevoerde kamerschermen of kabinetten.
- Parijse vernissen die lakwerk imiteren.
- Plaquettes van Sèvres-porselein, vanaf eind jaren 1750: BVRB was een van de eerste ebenisten die er meubels mee sierde.
Een artistieke signatuur
Zijn vormen zijn van een zeldzame lichtheid: kleine schrijftafels, damesbureaus, schrijfsecretaires met klep, commodes en hoekkasten met soepele welvingen, op zeer slanke gebogen poten. Zijn florale marqueterie, vaak in kopshout, tekent rankenwerk en twijgen van grote verfijning. De bronzen volgen zonder overdaad de rondingen van het meubel. Dit evenwicht tussen elegantie en rijkdom maakt zijn werk tot een van de hoogtepunten van de Louis XV-stijl. Halverwege de jaren 1760 neemt zijn zoon Bernard III het atelier over.
Een meubel met de stempel BVRB onderzoeken
- De stempel is met een ijzer ingeslagen, soms samen met het JME-keurmerk, op weinig zichtbare plaatsen: onder het blad, op de dwarsregel, aan de achterzijde van een stijl.
- Lakmeubels kunnen gerestaureerd of bijgewerkt zijn: controleer de doorlopendheid van de panelen en de aard van het decor.
- Porseleinen plaquettes moeten qua afmetingen en decor passen bij de periode; vervangen of later beschilderde plaquettes komen voor.
- Zijn modellen werden in de 19e eeuw gekopieerd, soms met een valse stempel: de constructie en de afwerking van de bronzen verraden vaak de kopie.
Meer weten: een antiek meubel authenticeren.
Waar zijn werk te zien is
Musée du Louvre, J. Paul Getty Museum, Metropolitan Museum of Art, Wallace Collection.
Veelgestelde vragen
Wat is het verschil tussen lakwerk en vernis Martin?
Waar staat BVRB voor?
Wat is een marchand-mercier?
Bronnen: Guillaume Janneau, Les Styles du meuble français, PUF, reeks “Que sais-je?” · Musée des Arts décoratifs, Parijs — vaste collecties · collecties van de genoemde musea.
