Lancering: antiquairs plaatsen hun eerste stukken · Bent u antiquair?

Antiquair? Gratis aanmelden →
Word handelaar
EUR €
  • Antiquairs bepalen hun prijzen in euro. Bedragen in ponden en dollars zijn indicatief, berekend tegen de koers van de Europese Centrale Bank en wekelijks bijgewerkt.
AnticPlace Antiquairs & uitzonderlijke stukken
NL

De Gids · Manufacturen

Sèvres-porselein

Van Vincennes tot de koninklijke manufactuur: Sèvres-porselein uit de 18e eeuw herkennen en imitaties vermijden.

In het kort

De manufactuur, rond 1740 opgericht in Vincennes en in 1756 verhuisd naar Sèvres, kwam in 1759 in handen van Lodewijk XV. De stukken dragen het merk van de twee verstrengelde L’en, vergezeld van een jaarletter (A voor 1753, daarna één letter per jaar) en het merk van de schilder. Aanvankelijk werkte Sèvres in zacht porselein; vanaf 1770, na de ontdekking van kaolien in Saint-Yrieix, volgde ook hard porselein.

Een koninklijke manufactuur

De manufactuur ontstond in Vincennes met steun van de Kroon en verhuisde in 1756 naar Sèvres, vlak bij het kasteel Bellevue van Madame de Pompadour, haar grote beschermvrouwe. In 1759 werd Lodewijk XV eigenaar. Er werden serviezen, vazen, biscuitbeeldjes en de plaquettes vervaardigd die de meubels van de marchands-merciers sierden.

De fondkleuren

Sèvres dankt zijn faam aan de fondkleuren: lapisblauw, bleu céleste (geïntroduceerd in 1753), roze (‘rose Pompadour’) en groen, verlevendigd met vergulding en reserves beschilderd met bloemen, vogels of taferelen.

De merken lezen

  • Twee verstrengelde L’en, in blauw onder op het stuk geschilderd: het koninklijke merk.
  • Jaarletter in het midden: A = 1753, B = 1754… Z = 1777, daarna dubbele letters (AA = 1778…).
  • Schildersmerk of merk van de vergulder, ernaast: elke kunstenaar had zijn eigen symbool.
  • Kroon boven de L’en: hard porselein uit de koninklijke periode.

Na de Revolutie veranderen de merken met elk regime (RF, keizerlijke merken, monogrammen van de koningen).

Imitaties

Het merk met de twee L’en werd in de 19e eeuw op grote schaal gekopieerd, vaak op hard porselein van middelmatige kwaliteit. Een stuk dat als 18e-eeuws Sèvres wordt aangeboden, moet in alles kloppen: aard van de scherf, kwaliteit van de fondkleuren, vergulding en samenhang tussen jaarletter, schilder en vorm. Voor belangrijke stukken is het oordeel van een specialist onmisbaar.

Van Vincennes naar Sèvres

De beginjaren van de manufactuur, gevestigd in het kasteel van Vincennes, danken veel aan vaklieden uit Chantilly, die het zachte porselein al beheersten. Onder koninklijke bescherming trekt het bedrijf schilders, vergulders en beeldhouwers aan. Jean-Jacques Bachelier ontwikkelt er het biscuit, ongeglazuurd porselein dat marmer nabootst; Étienne-Maurice Falconet leidt vervolgens het beeldhouwatelier, vaak naar composities van François Boucher. Sèvres groeit zo uit tot de maatstaf van Europese luxe.

Zacht porselein en hardporselein

Het zachte porselein (pâte tendre) van Vincennes en Sèvres is een kunstmatig porselein, zonder kaolien en op lagere temperatuur gebakken. Het is lastig te vervaardigen, maar biedt een glazuur waarin de kleuren met ongeëvenaarde zachtheid versmelten. Het hardporselein (pâte dure), op basis van kaolien en op zeer hoge temperatuur gebakken, is witter, kouder en sterker. Op een schilfer of een ongeglazuurde voet oogt zacht porselein korrelig, een beetje als suiker, hardporselein glad en glasachtig. Beide massa's bestaan naast elkaar tot het begin van de 19e eeuw, wanneer Alexandre Brongniart, in 1800 tot directeur benoemd, het zachte porselein opgeeft.

Decors en vormen

  • Beschilderde reserves in een gouden omlijsting: bloemen, vogels, landschappen, galante of pastorale taferelen.
  • Gepolijste en gecis­eleerde vergulding, in friezen, guirlandes of ‘œil-de-perdrix’-motieven op de fond.
  • Beschilderde plaquettes, verwerkt in luxemeubelen die door de marchands-merciers werden verkocht.
  • Biscuit: figuren en groepen naar het voorbeeld van de beeldhouwkunst.

De 19e eeuw voegt daar grote pronkvazen, schilderingen op porselein naar het voorbeeld van schilderijen en neoclassicistische vormen aan toe. Ter vergelijking met Duits porselein: zie onze fiche over Meissen.

‘Overgedecoreerde’ stukken en vervalsingen

Aan het begin van de 19e eeuw verkocht de manufactuur voorraden oude stukken die wit of sober gedecoreerd waren gebleven. Externe decorateurs beschilderden en vergulden ze om er 18e-eeuws ‘Sèvres’ van te maken: de massa is authentiek, het decor niet. Let om ze te herkennen op de samenhang tussen decor en vorm, de kwaliteit van de fond en de vergulding, en het uiterlijk van het glazuur, dat door een tweede bakking soms troebel is. Regelrechte kopieën in hardporselein zijn makkelijker te ontmaskeren: te egale fonds, mechanische vergulding, droge schildering. Ontdek door professionals beschreven stukken in onze keramiek.

Veelgestelde vragen

Hoe herkent u zacht porselein (pâte tendre)?
Zacht porselein is warmer van toon en licht roomkleurig, met een glazuur dat één geheel vormt met het decor; een kras met staal kan er een spoor op achterlaten, in tegenstelling tot het koelere, wittere harde porselein. Deze test is destructief en kunt u beter aan professionals overlaten.
Is al het porselein met de twee L’en echt Sèvres?
Nee. Het is een van de meest nagemaakte merken ter wereld. Het merk is slechts één aanwijzing onder vele: scherf, decor, vergulding en vorm moeten met elkaar overeenstemmen.
Wat is een ‘overgedecoreerd’ stuk Sèvres?
Het is authentiek porselein van de manufactuur, wit of sober gedecoreerd verkocht en vervolgens buiten Sèvres beschilderd en verguld, vaak in de 19e eeuw, om een prestigieuzer decor na te bootsen. De massa en soms het merk zijn origineel, maar het decor is apocrief, wat het belang en de waarde van het stuk ingrijpend verandert. Alleen een zorgvuldig onderzoek door een specialist biedt uitsluitsel.
Wat is biscuit van Sèvres?
Het is porselein dat zonder glazuur wordt gebakken, mat wit en marmerachtig van uitstraling. Sèvres maakte er vanaf het midden van de 18e eeuw een specialiteit van, voor figuren, groepen en bustes. Biscuit vergeeft geen enkele correctie: een bakfout kan niet onder een decor worden verborgen, wat het tot een veeleisende productie maakt.

Bronnen: Guillaume Janneau, Les Styles du meuble français, PUF, reeks ‘Que sais-je?’ · Musée des Arts décoratifs, Parijs — vaste collecties. De informatie over regelgeving is indicatief: raadpleeg de geldende wetteksten.