In het kort
Sinds 1838 wordt Frans zilver gemerkt met de Minervakop, vergezeld van het cijfer 1 (eerste gehalte, 950‰) of 2 (tweede gehalte, 800‰). Daarvoor dienden in Parijs de haan (1798–1819), met het cijfer 1 of 2 naargelang het gehalte, en vervolgens de grijsaardskop (1819–1838) als waarborgkeur. Het meesterteken in de vorm van een ruit identificeert de zilversmid; een vierkante keur wijst op verzilverd metaal, niet op massief zilver.
Vóór de Revolutie: de vier keurmerken
Onder het Ancien Régime krijgt Parijs zilverwerk in principe vier merken: het meesterteken (gekroonde lelie, initialen en symbool van de edelsmid), het chargemerk, ingeslagen op het ruwe werkstuk voor de heffing van de belasting, het keurmerk van het gilde of de ‘maison commune’, een gekroonde jaarletter die het gehalte waarborgt en het stuk dateert, en het déchargemerk, aangebracht zodra de belasting was voldaan. Parijs zilver heeft dan een gehalte van 958‰.
Sinds 1797: de waarborg van de staat
De wet van 19 brumaire jaar VI (9 november 1797) legt de basis voor het moderne stelsel: twee wettelijke gehaltes voor zilver, 950‰ en 800‰, en waarborgkeuren die door de overheid worden aangebracht. De symbolen wisselen per periode, waardoor stukken te dateren zijn.
Dateringstabel (grote waarborg, Parijs)
| Periode | Gehalte- en waarborgkeur | Om te onthouden |
|---|---|---|
| vóór 1791 | Meesterteken, charge, jaarletter, décharge | Datering op het jaar via de jaarletter |
| 1798 – 1819 | Haan (twee opeenvolgende modellen) | Cijfer 1 of 2 naargelang het gehalte |
| 1819 – 1838 | Grijsaardskop | Eerste gehalte in Parijs |
| sinds 1838 | Minervakop | Cijfer 1 (950‰) of 2 (800‰) |
Kleine voorwerpen krijgen eigen keurmerken (bijvoorbeeld de zwijnskop in Parijs vanaf 1838), en de provinciale waarborgkantoren gebruiken hun eigen varianten.
Het meesterteken: ruit of vierkant?
Sinds 1797 staat het meesterteken van de edelsmid in een ruit op voorwerpen van goud of zilver. Een vierkant meesterteken wijst op verzilverd metaal (Christofle, Ercuis…): zulke voorwerpen dragen geen Minervakop. Dat is het eerste wat u controleert bij een stuk dat als ‘massief zilver’ wordt aangeboden.
De valkuilen
- Overgezette keuren: een keur die uit een oud stuk is gezaagd en op een recenter stuk is gesoldeerd. Let op soldeersporen rond het merk.
- Afgesleten keuren door decennia van poetsen: een onleesbare keur bewijst niets, in de ene noch in de andere richting.
- Fantasiemerken die het Franse keursysteem nabootsen op buitenlandse of verzilverde objecten.
Andere merken om te kennen
- Kleine waarborg: kleine voorwerpen, waarop een grote keur geen plaats zou vinden, krijgen kleinere merken, die afwijken van de Minervakop.
- Herkeuring: bij elke wijziging van het keursysteem werden herkeuringsmerken aangebracht op stukken die al in omloop waren; een stuk kan dus merken uit twee perioden dragen.
- Uil: aangebracht op werken waarvan de herkomst niet vaststaat, met name bij openbare veilingen. Hij garandeert het gehalte, niet de periode. Zie ook onze pagina over goudkeuren.
- Importkeuren: buitenlandse werken die in Frankrijk te koop worden aangeboden, krijgen specifieke merken.
Waar vindt u de keuren?
Op bestek staan de keuren meestal op de achterzijde van de steel; op een timbaal bij de rand of onder de voet; op holwerk (schenkkan, schaal, terrine) bij de rand of onder de bodem. Elk afneembaar onderdeel – deksel, binnenbak, hengsel of lekschaaltje – draagt in principe zijn eigen merken: een deksel met het merk van een andere zilversmid of uit een andere periode is waarschijnlijk later toegevoegd. Bij een bestekset wijst een consequent meesterteken op alle stukken eerder op een oorspronkelijk geheel; verschillende zilversmeden of modellen duiden op een samengestelde set, wat in de beschrijving vermeld hoort te worden. Ook gravures, monogrammen en wapens helpen na te gaan of een set altijd in het bezit van dezelfde familie is geweest.
Een stuk van dichtbij bekijken
- Met een loep (×10) en strijklicht: een echte keur is in het metaal geslagen, met scherpe of door slijtage verzachte randen, nooit vervloeid zoals een gegoten merk.
- Rond het merk: een verschil in kleur of een licht reliëf kan op een soldeernaad wijzen.
- Op het oppervlak: metaal dat plaatselijk dunner is, verraadt vaak een weggeslepen en opnieuw gegraveerd wapen of monogram.
- Aan hoeken en reliëfs: bij verzilverde voorwerpen legt slijtage het onderliggende koper of messing bloot, met een rozige of gele tint.
- Aan het gewicht: sommige kandelaarvoeten of heften zijn gevuld met verzwarend materiaal; het gewicht alleen zegt dus niet genoeg.
Ontdek door professionals beschreven stukken in onze selectie zilverwerk.
Veelgestelde vragen
Hoe weet u of een object van massief zilver is?
Wat betekent het cijfer bij de Minervakop?
Kan een stuk uit de 18e eeuw precies gedateerd worden?
Waarom draagt één stuk meerdere identieke keuren?
Kan een buitenlands zilveren voorwerp Franse keuren dragen?
Bronnen: Guillaume Janneau, Les Styles du meuble français, PUF, reeks ‘Que sais-je?’ · Musée des Arts décoratifs, Parijs — vaste collecties. De informatie over regelgeving is indicatief: raadpleeg de geldende wetteksten.